Close

Plastic Soep

In onze hedendaagse maatschappij kunnen we bijna niet om plastic heen. Iedere komkommer in de supermarkt is meestal voorzien van een plastic laagje. Ook gebruiken we veel waterflesjes van plastic en andere plastic verpakking. Bovendien zit er in de wegwerp mondkapjes die je vandaag de dag veel ziet ook nog eens plastic, naast natuurlijk de plastic verpakking waarin ze verkocht worden.

Plastic is dus overal om ons heen. Echter, het plastic afval dat we massaal produceren begint een groot probleem te vormen. Een van die problemen wordt vaak aangeduid met de term “plastic soep”. Maar wat is plastic soep nu precies? Welke problemen veroorzaakt het? En misschien wel het allerbelangrijkste, hoe kunnen we het tegengaan?

plasticsoep

Wat is Plastic Soep?

Waarschijnlijk ben je de term plastic soep wel vaker tegengekomen in de afgelopen tijd. Maar wat bedoelt men precies als ze het hebben over plastic soep? Dit is niet een nieuw recept of kant-en-klare soep die je in een plastic zak in de supermarkt zult aantreffen. Met plastic soep wordt de groeiende ophoping van afval in de oceanen bedoelt. Omdat dit afval voor een groot deel uit plastic bestaat, drijven er dus grote hoeveelheden plastic in het water. Vandaar de toepasselijke term; plastic soep. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat er ongeveer een vuilniswagen aan plastic afval in de zeeën en oceanen beland per minuut (Neufeld et al., 2016).

Door de cirkelvormige zeestromen wordt het afval verzameld en naar elkaar toegetrokken. Nu bestaat deze drijvende afvalhoop niet alleen uit grote stukken plastic, bijvoorbeeld flessen of visnetten, maar ook hele kleine deeltjes plastic, beter bekend als microplastics, drijven door deze soep. Deze kleine stukjes plastic van ongeveer 5 millimeter ontstaat veelal door slijtage, maar het is ook vaak onderdeel van verzorgingsproducten, zoals tandpasta. Overigens kent plastic soep ook andere benamingen, zoals “drijvende vuilnisbelt” of “kunstarchipel”.  Nu vraag je je misschien af hoe dat plastic in de oceanen en zeeën terecht komt.

Dit kan eigenlijk maar op twee manieren; door afval direct in zee te gooien, of indirect doordat het afval door de rivieren, de wind, of riolering meegevoerd wordt. De directe manier waardoor afval in de zee terecht komt, komt veelal door de scheepvaart en de visserij. Hierbij moet je denken aan achtergelaten vislijnen en netten, of de vele scheepscontainers die verloren gaan in zee (Macfadyen et al., 2009). Echter, het meeste afval in de oceanen komt er indirect in terecht. Dit kan men achterhalen door het aangespoelde afval te onderzoeken.

Sta maar eens stil bij hoeveel plastic je dagelijks wel niet weggooit; de verpakking van een losse koek, een lege broodzak, de verpakking van je schaar, een lege shampoofles, je wegwerp mondkapje en ga zo maar even door. Plastic is een zeer populair verpakkingsmateriaal wat voor vele producten gebruikt wordt. Maar als we het niet meer nodig hebben, komt helaas steeds een groot deel van dit plastic afval in de zee terecht.

Het grootste deel van dit plastic afval in de oceanen bestaat dan ook uit wegwerp plastic. Van al het plastic afval wat dus direct of indirect in zee beland drijft 94% naar de zeebodem. Naar schatting blijft zo’n 1% ronddrijven en spoelt 5% weer aan. Plastic gaat heel lang mee en is niet biologisch afbreekbaar. Het plastic probleem wordt dus alleen maar groter.

 

plastic soep

Wat is er zo erg aan de plastic soep?

De plastic soep is dus de benaming voor de steeds groter wordende hoeveelheid plastic in de zee. Dit afval komt daar terecht doordat het is verloren gegaan tijdens de visserij of scheepvaart, of doordat de wind, rivieren of riolering het naar de oceanen gebracht heeft. Maar waarom is dit nu precies een probleem? Ten eerste vormt de plastic soep een groot probleem voor de koraalriffen.

Koraalriffen zijn levende organismen en vormen de meest soortrijke ecosystemen in de zee. Het blijkt dat plastic koraalriffen kapot kan trekken. Deze koralen raken dus verwond en zijn hierdoor makkelijker vatbaar voor ziektes. Daarnaast kan plastic koraalriffen vervuilen doordat de koralen microplastics binnen krijgen via het water. Deze vervuilde koralen hebben ook een vele malen grotere kans om ziek te worden.

Bovendien is het zo dat plastic licht en zuurstof kan tegenhouden, waardoor de koralen een tekort oplopen aan deze essentiële levensvoorzieningen. Ook kan plastic gifstoffen afgeven. Tot slot is misschien nog wel het ergste dat plastic ziekteverwekkende bacteriën kan meevoeren. Wanneer deze bacteriën de koralen aantasten kunnen de bacteriën zich vrij gemakkelijk verspreiden over het gehele rif en is het dus niet meer te redden.

Ten tweede is de plastic soep is zeer schadelijk voor andere dieren die leven in de zee. Zo doodt plastic afval naar schatting 100.000 zeedieren per jaar. Dit komt voornamelijk door microplastics. Deze microplastics worden door de zeedieren en zeevogels namelijk aangezien voor plankton, wat een groot onderdeel is van hun dieet. Microplastics kunnen niet worden verteerd door deze dieren.

Doordat de dieren microplastics blijven eten hoopt dit zich op in hun maag. Op die manier worden hun ingewanden geblokkeerd. De ophoping van microplastics in de magen van de dieren zorgt ervoor dat de magen vol blijven. Als gevolg voelen de dieren geen honger meer en sterven ze dus langzaam door gebrek aan voedsel. Hierbij houdt het echter niet op; wanneer de dieren sterven, zullen de stukjes plastic weer in de zee komen.

Ten derde ontkomt ok de mens niet aan de gevolgen van de plastic soep. Microplastics komen namelijk ook terecht in onze voedselketen. De visserij vangt namelijk veelal vissen uit de oceanen en zeeën. Ook deze vissen hebben zicht tegoed gedaan aan een plastic dieet. Bovendien zijn er al stukjes plastic gevonden in tafelzout. Wat de gevolgen van dit plastic in ons eten nu precies zijn voor onze gezondheid moet nog blijken uit de lopende onderzoeken. Echter, het is heel rationeel om ons hierover ongerust te maken.

Hoe kunnen we de plastic soep tegengaan?

Door de plastic soep komt er dus plastic terecht in de verteringssystemen van zowel mens als dier. Dat willen we natuurlijk niet hebben. Wat kunnen we doen om dit
probleem tegen te gaan? Laten we drie manieren wat beter bekijken; de Ocean Cleanup, verantwoordelijkheid van grote bedrijven, en wat je zelf kan doen als consument.

Ocean Cleanup

Eén manier om het probleem aan te pakken wordt ook wel de “Ocean Cleanup” genoemd. Zo is er door Boyan Slat een installatie ontworpen die het plastic afval uit het water van de oceanen en zeeën haalt, zonder het leven in de zee te verstoren. Zo wordt stukje bij beetje het plastic uit de zeeën en
oceanen verwijderd.

Minder plastic gebruik door bedrijven

De Ocean Cleanup en andere initiatieven die erop gericht zijn om het afval uit de zeeën en oceanen te verwijderen zijn een goed begin. Echter, ze pakken de bron van het probleem niet aan. Tijdens wereldwijde opruimacties van Greenpeace werd er bijgehouden van welke bedrijven het meeste wegwerp plastic aangetroffen werd. Op basis van het aangetroffen plastic heeft Greenpeace een top tien samengesteld met daarin de grootste veroorzakers van de plastic soep. Naast deze top tien geeft Greenpeace aan dat er nog honderden meer multinationals zijn die een groot aandeel hebben in de plastic soep.

Top 10 veroorzakers van de Plastic Soep

  1. Coca-Cola
  2. PepsiCo
  3. Nestle
  4. Danone
  5. Mondelez International
  6. Procter & Gamble
  7. Unilever
  8. Perfetti van Melle
  9. Mars Incorporated
  10. Colgate-Palmolive

Nu hoeft dit niet te betekenen dat deze bedrijven hun afval massaal in de oceanen dumpen. Wat dit wel betekent is dat deze bedrijven heel veel plastic verpakkingen gebruiken en dat een behoorlijk aantal van hun consumenten er niet in slaagt dit afval netjes te recyclen. Zo staat Coca-Cola bijvoorbeeld in de top drie van grootste plastic soep veroorzakers in vijf van de zes continenten gevonden.

Dit heeft er natuurlijk grotendeels mee te maken dat Coca-Cola door heel veel mensen gekocht en geconsumeerd wordt. Echter, om oom Ben te parafraseren, met grote consumentenaantallen komt grote verantwoordelijkheid. Want omdat deze bedrijven zo groot zijn, hebben zij ook de mogelijkheid om verandering te brengen in dit grote probleem en meer bij te dragen aan een duurzame wereld.

Wanneer deze grote bedrijven af zouden stappen van het gebruik van plastic verpakkingen, zal de consument ook automatisch minder plastic afval produceren. Op de site van Greenpeace vind je petities en acties om de grote plastic soep veroorzakers op te roepen om minder plastic verpakkingen te gebruiken.

Wat je kan doen als consument?

Tot slot zijn er nog dingen die je zelf zou kunnen doen om de plastic soep te verminderen. Een goed begin is natuurlijk om je plastic afval te recyclen. Op deze manier krijg je gelijk meer inzicht in hoeveel plastic je nu precies produceert terwijl je tegelijkertijd voorkomt dat jouw afval in de oceanen en zeeën terecht komt. Echter, een vele betere manier is om te voorkomen dat je zoveel afval produceert.

Momenteel is er namelijk een overschot aan ingezameld plastic en heeft bijvoorbeeld China, een van de grootste verwerkers van plastic afval in Europa, een import verbod op plastic afval ingesteld. Daarnaast is het ook nog eens zo dat het plastic afval wat al ingezameld is veelal niet geschikt om te recyclen aangezien de kwaliteit van het plastic afval matig tot slecht is. Vandaar is het noodzaak de hoeveelheid plastic die je gebruikt te verminderen. Dit is eenvoudiger dan je misschien zou denken.

Zo worden we al veelal aangemoedigd om een herbruikbare boodschappentas aan te schaffen, zodat we niet steeds een plastic tasje moeten kopen en weg moeten gooien na slechts één keer gebruikt te hebben. Ook komt er vanaf 2021 een Europees verbod op plastic wegwerp producten zoals plastic rietjes, plastic bestek en plastic borden. Dit verbod zal ook in Nederland gaan gelden.

Op deze manier wordt het voor de consument al makkelijker om minder plastic te gebruiken. Daarnaast kun je er ook voor kiezen om duurzame mondkapjes aan te schaffen. Bovendien zou je een herbruikbare waterfles kunnen aanschaffen, bijvoorbeeld die van het merk Dopper. Tot slot kun je bewustere keuzes maken in de producten die je koopt.

Vele producten worden namelijk ook te koop aangeboden zonder het plastic verpakkingsmateriaal. Koop bijvoorbeeld je komkommers op de markt, of zoek naar cosmetica verpakt in glazen potjes of papieren verpakkingen in plaats van wegwerp plastic.

Begin bij het begin

Plasticsoep vormt dus een groot probleem voor zowel mens als dier. Gelukkig zijn er enkele dingen die wij kunnen doen om onze plastic troep in de oceanen te verminderen. Zo kunnen we het plastic afval wat al in de zeeën en oceanen rondzwemt opruimen en grote bedrijven oproepen om minder plastic verpakkingen te gebruiken. Bovendien kunnen we ons plastic recyclen.

Maar het allerbelangrijkste is dat we minder plastic afval produceren. Dit kunnen we doen door bewuster te worden van het verpakkingsmateriaal dat we gebruiken en om naar plasticvrije alternatieven hiervoor te zoeken. Zoals al eerder benoemd werd, is plastic echter overal om ons heen. Raak dus niet gefrustreerd als het niet meteen lukt om plasticvrij door het leven te gaan.

De vraag is of dat met onze hedendaagse maatschappij überhaupt mogelijk is. Begin bij het begin. Maak kleine stapjes en maak deze stapjes steeds groter. Je zult merken dat dit veel makkelijker is en veel beter vol te houden is dan in één keer al het plastic uit je leven te bannen. En het allerbelangrijkste; raak niet gefrustreerd als het je een keertje niet lukt. Je doet wat je kunt.

Referenties;

  • Macfadyen, G., Huntington, T., & Cappell, R. (2009). Abandoned, lost or otherwise discarded fishing gear.
    Neufeld, L., Stassen, F., Sheppard, R., & Gilman, T. (2016). The new plastics economy: rethinking the future of plastics. World Economic Forum