Close

Palmolie

Het lijkt alsof steeds meer mensen kritischer zijn geworden op producten die palmolie bevatten. Want hoewel het al langere tijd voor allerlei producten gebruikt wordt, hoorde je tot een aantal jaren geleden eigenlijk niemand over palmolieplantages. Maar nu zijn er tal van actiegroepen, zowel offline als online aan het werk om mensen ervan te overtuigen om palmolie in de ban te doen. Maar wat is palmolie dan precies? Waarom wordt er zoveel ophef over gemaakt? Waar zit palmolie zowel in? En zijn er alternatieven die duurzaam zijn?

Wat is palmolie?

Palmolie is een plantaardige olie die wordt gemaakt uit de pulp van de palmvrucht die aan oliepalmen groeit. Deze oliepalmen vind je voornamelijk in Indonesië en Maleisië. De gewonnen palmolie wordt voornamelijk als bindmiddel gebruikt in veel verschillende soorten voedingsmiddelen, verzorgingsproducten en ook biodiesel. Zo gaat het bijvoorbeeld tegen dat chocolade snel smelt. Ook kun je deze plantaardige olie terugvinden in je tandpasta, shampoo of wasmiddel.

Wat is er mis met palmolie?

Palmolie zit dus in vele verschillende producten die we dagelijks gebruiken. Waar gaat het dan precies verkeerd als het gaat om palmolie?

Met de olie zelf is eigenlijk niet zo veel mis. Het is namelijk een zeer efficiënte bron van plantaardige olie. Al na drie jaar kan een oliepalm iedere maand geoogst worden en dit wordt pas minder wanneer de oliepalm twintig jaar oud is. Bovendien is het ook nog eens zo dat oliepalmen veel minder vatbaar zijn dan bijvoorbeeld soja of zonnebloemen, planten die ook plantaardige oliën kunnen leveren. Ook de opbrengst per hectare is veel hoger dan deze alternatieve plantaardige oliën.

Probleem: Productie van palmolie – Kappen van het tropisch regenwoud

Het probleem zit hem dus niet in de vruchten of de olie, maar in het productie proces. Omdat we palmolie bijna overal instoppen, is de vraag naar palmolie de afgelopen jaren enorm gestegen. Vanwege het feit dat de vraag dus zo hoog is, wordt het tropisch regenwoud gekapt om plaats te maken voor palmolieplantages. Zo is de oppervlakte van palmolieplantages tussen 1993 en 2003 in Indonesië met bijna 300% gegroeid en hiermee dus de opbrengst per hectare.

In brand steken van het regenwoud – CO2

Vaak worden delen van het regenwoud in brand gestoken om ruimte te maken voor deze palmolieplantages. Naast de CO2 die vrijkomt bij deze grootse branden die vanuit de ruimte gezien kunnen worden, zijn er door de branden ook minder bomen die CO2 om kunnen zetten in zuurstof. Bovendien suggereren sommige onderzoeken dat het regenwoud minder CO2 kan opnemen vanwege de verminderde diversiteit aan bomen in het tropisch regenwoud.

Ook is het zo dat, door deze ontbossing en drooglegging van veengronden, licht ontvlambare gebieden ontstaan, waardoor je dus nog meer branden krijgt. De extra CO2 uitstoot door de branden hebben als gevolg dat Indonesië, na de Verenigde Staten en China, de grootste producent van broeikasgassen ter wereld is.

Bedreiging van het leefgebied van diverse diersoorten

Ook wordt door deze ontbossing het leefgebied van beschermde diersoorten, zoals de tijger of de orang-oetang, aangetast. Zo was het Tesso Nilo National Park in Sumatra ooit bedoelt als leefruimte voor de bedreigde Sumatraanse tijger. Tegenwoordig wordt 43% van dit gebied gebruikt door de palmolie industrie. Bovendien wordt het door de ontbossing gemakkelijker voor stropers om de wilde dieren te vangen en te verkopen.

Nadelen voor de lokale bevolking

Afgezien van het feit dat de ontbossing het leefgebied van bedreigde diersoorten doet verdwijnen, is ook de lokale bevolking de dupe van de productie van palmolie. Ook zij moeten namelijk hun spullen pakken om plaats te maken voor de palmolie industrie en worden vaak gedwongen om op de palmolieplantages te werken. Door de ontbossing is de voornaamste bron van inkomen weggevallen. Bovendien zorgt de enorme hoeveelheid rook van de vele branden voor verschillende gezondheidsproblemen.

Sterfte van vissen

Daarnaast worden de resten van de palmvruchten met regelmaat gedumpt in nabijgelegen rivieren. Hier beginnen de vruchten te rotten. Zo ontstaat er een zuurstoftekort, wat als gevolg heeft dat de vissen sterven. Niet alleen is dit ernstig voor de vissen, maar ook zorgt dit ervoor dat de lokale bevolking een bron van voedsel en inkomsten verliest.

Ongelijkheid

Ook zorgt de palmolie industrie voor grote ongelijkheden binnen Maleisië en Indonesië. Omdat er zoveel vraag is naar palmolie, valt er flink wat geld mee te verdienen. De plantage-eigenaren zijn veelal miljardair. Echter, de plantage-eigenaren huren vaak mensen in voor een loon wat te laag is om van te leven. Daarnaast moeten de arbeiders vaak werken met giftige stoffen, krijgen vrouwen geen contract en worden arbeiders gedwongen om hun kinderen te laten helpen om aan de hoge eisen te voldoen. Het is dan ook niet gek dat het regenwoud in brand wordt gestoken. Dit leidt namelijk tot meer palmolieplantages en dus een manier om meer geld te kunnen verdienen.

In welke producten kun je allemaal palmolie vinden?

Palmolie is dus niet een slecht product op zich. Echter, de palmolieproductie heeft ernstige gevolgen voor het milieu, bedreigde diersoorten en de lokale bevolking. Maar hoe kan dit dan? Je kunt immers niet, net zoals olijfolie, een fles palmolie kopen in de supermarkt. Het is echter wel zo dat Nederland binnen de Europese Unie de grootste importeur van palmolie is. We gebruiken dus wel degelijk palmolie en veel ervan ook!

Zoals al eerder genoemd werd, wordt palmolie gebruikt in tal van producten om hier structuur aan te geven. Het komt voor in de meest uiteenlopende artikelen; van ijs tot soep, van taart en pizza tot babyvoeding en van shampoo tot kaarsen.

Als je nu je producten in je badkamer en keukenkastje onder de loop neemt, zul je misschien geen palmolie op het etiket vinden. Dit komt doordat palmolie kan worden aangeduid met 25 verschillende namen. Nu is het natuurlijk bijna niet te doen om deze namen uit je hoofd te leren. Wil je toch even nakijken of er palmolie in een artikel zit, dan kun je op internet verschillende sites vinden die alle namen bevatten. Het enige alarmsignaal wat je anders hebt is de vage zin “bevat plantaardige olie”. Dit kan natuurlijk een andere olie zijn, zoals zonnebloem of olijf.

Zijn er alternatieven voor duurzame palmolie?

Het is dus heel lastig om palmolie compleet te vermijden. Toch zijn er een aantal dingen die je kunt overwegen, mocht je graag minder palmolie willen consumeren. Zo is er ook “duurzame palmolie”. Deze duurzame palmolie is RSPO gecertificeerd. Het RSPO is een stichting die als doel heeft om belanghebbende uit zeven sectoren van de palmolie industrie bij elkaar te brengen. RSPO staat dan ook voor “Roundtable on Sustainable Palm Oil”, wat te vertalen valt als “ronde tafel duurzame palmolie”. Met deze ronde tafel wil het RSPO bewerkstelligen dat er duurzame palmolie op de markt komt. Hierdoor zijn er 39 praktische criteria gedefinieerd door het RPSO die verduidelijken wanneer men kan spreken over duurzame palmolie.

Helaas biedt dit certificaat absoluut geen garantie voor duurzame palmolie. Zo heeft de RSPO er 14 jaar over gedaan om leden te bannen die aan ontbossing bleven doen. Bovendien heeft het RSPO moeite met deze regel te laten gelden, want leden van het RSPO vernietigen nog steeds bossen zonder dat daar consequenties aan zit. Sterker nog, ongeveer driekwart van de bosbranden in Indonesië die in 2019 ontstonden zijn in de gebieden die toebehoren aan leden van het RSPO.

Ook is het niet te doen om duurzame palmolie te herleiden naar de bron. Zo kunnen producenten gemakkelijk wetten overtreden terwijl ze nog steeds gecertificeerde palmolie aanbieden. RSPO gecertificeerde producten zeggen dus helaas vrij weinig over hoe duurzaam de palmolie daadwerkelijk is.

Enkele palmolie vrije producten

Gecertificeerde palmolie die zogenaamd duurzaam is, is dus helaas geen oplossing. Wel zou je kunnen proberen om producten met palmolie te vermijden. Dit zal je waarschijnlijk niet helemaal lukken, maar er zijn echt producten te vinden die geen palmolie bevatten.

Al eerder schreven we een artikel over producten in de badkamer die duurzaam zijn. Zo is bijvoorbeeld de zeep van Werfzeep vrij van palmolie. Wil je meer weten over Werfzeep, lees dan ons artikel over duurzame badkamer producten.

Naast zeep zijn er ook Shampoo Bars te verkrijgen zonder palmolie, zoals die van Happy Soaps . Happy Soaps is een cosmeticalijn die zich voornamelijk inzet in de strijd tegen de plastic soep. Met dit in gedachte wil het merk een betaalbaar en duurzaam alternatief voor verzorgingsproducten aanbieden. Zo zijn al hun producten vrij van plastic, vegan en natuurlijk zonder palmolie.

Je kunt bij Happy Soaps overigens niet alleen terecht voor Shampoo Bars zonder palmolie. Ze bieden namelijk ook palmolie-vrije alternatieven voor deodorant, scheerzeep en zelfs zeep voor het huishouden. Neem dus gerust een kijkje op hun site.

Voor een tandpasta die geen palmolie bevat zou je kunnen kijken naar de tandpasta van Weleda. Weleda is een bedrijf dat verzorgingsproducten maakt die goed zijn voor zowel de gebruiker als de wereld. Om dit te bewerkstelligen proberen ze zo duurzaam mogelijk te zijn wat betreft de teelt en het transport. Het is vooral erg leuk dat je op de Weleda site een lijstje kunt vinden met daarop de planten die ze in hun producten gebruiken. Vervolgens kun je dan meer te weten komen over die plant. Natuurlijk staat de oliepalm niet op het lijstje.

Naast verzorgingsproducten kun je ook kijken naar voedsel waar geen palmolie in verwerkt is. Zo mag je misschien gerust stellen dat Tony’s Chocolonely geen palmolie gebruikt. Daar kun je dus lekker van blijven smullen! Natuurlijk zijn er veel meer voedselproducten die geen palmolie bevatten. Bovendien zit er in de meeste lokale en onbewerkte producten geen palmolie.

Duurzamer zonder palmolie

Palmolie heeft dus een slechte reputatie vanwege de gevolgen die de productie met zich meebrengt voor de mens, dieren en het milieu. Duurzame palmolie is eigenlijk een fabeltje. Gelukkig zijn er steeds meer bedrijven die producten aanbieden waar geen palmolie in verwerkt zit. Dit artikel noemde slechts een aantal voorbeelden hiervan. Ga eens op onderzoek uit en kijk naar welke artikelen je kunnen verrassen.